Χοληστερίνη: Το “σιωπηλό” πρόβλημα που μπορεί να έχεις χωρίς να το γνωρίζεις – Ποιοι πρέπει να την ελέγχουν
Υψηλή χοληστερίνη χωρίς να το γνωρίζεις; Γιατί μπορεί να μην δώσει κανένα σημάδι για χρόνια
Μπορεί να αισθάνεσαι απολύτως καλά, να μην πονάς πουθενά και να μην έχεις παρατηρήσει καμία αλλαγή στην καθημερινότητά σου. Κι όμως, η χοληστερίνη στο αίμα μπορεί να βρίσκεται σε υψηλά επίπεδα χωρίς να το γνωρίζεις.
Αυτό είναι ίσως το πιο ύπουλο χαρακτηριστικό της υψηλής χοληστερίνης: συνήθως δεν προκαλεί εμφανή συμπτώματα.
Δεν υπάρχει απαραίτητα ένας πόνος, μια ενόχληση ή ένα χαρακτηριστικό «καμπανάκι» που θα μας κάνει να καταλάβουμε ότι οι τιμές έχουν ανέβει.
Για πολλούς ανθρώπους, η πρώτη ένδειξη εμφανίζεται απλώς σε μια εξέταση αίματος που έγινε στο πλαίσιο ενός προληπτικού ελέγχου.
Και ακριβώς γι’ αυτό ο έλεγχος της χοληστερίνης έχει τόσο μεγάλη σημασία.
Γιατί η υψηλή χοληστερίνη μπορεί να περάσει απαρατήρητη
Η χοληστερίνη είναι μια λιπαρή ουσία που χρειάζεται ο οργανισμός για σημαντικές λειτουργίες.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν ορισμένα λιπίδια στο αίμα βρίσκονται σε υψηλά επίπεδα και, με την πάροδο του χρόνου, συμβάλλουν στη δημιουργία αθηρωματικής πλάκας μέσα στις αρτηρίες.
Η διαδικασία αυτή μπορεί να εξελίσσεται αργά και σιωπηλά.
Ένας άνθρωπος μπορεί λοιπόν να συνεχίζει κανονικά τη ζωή του χωρίς να αισθάνεται ότι κάτι έχει αλλάξει.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος με αυξημένη χοληστερίνη θα αναπτύξει καρδιαγγειακή νόσο.
Σημαίνει όμως ότι η υψηλή LDL αποτελεί έναν σημαντικό παράγοντα καρδιαγγειακού κινδύνου που αξίζει να γνωρίζουμε και να αντιμετωπίζουμε.
Τι είναι η «κακή» LDL χοληστερίνη
Στις εξετάσεις αίματος συνήθως βλέπουμε περισσότερους από έναν αριθμούς.
Ένας από τους σημαντικότερους είναι η LDL χοληστερίνη, η οποία συχνά αποκαλείται «κακή» χοληστερίνη.
Όταν υπάρχει μεγάλη ποσότητα LDL στο αίμα, μπορεί να συσσωρεύεται στα τοιχώματα των αρτηριών.
Με την πάροδο των ετών, αυτή η διαδικασία μπορεί να συμβάλει στην αθηροσκλήρωση, δηλαδή στη στένωση και σκλήρυνση των αρτηριών.
Αυτό μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο προβλημάτων όπως η στεφανιαία νόσος, το έμφραγμα και το εγκεφαλικό επεισόδιο.
Και τι είναι η HDL;
Η HDL είναι γνωστή ως «καλή» χοληστερίνη.
Βοηθά στη μεταφορά χοληστερίνης από άλλα σημεία του σώματος προς το ήπαρ, όπου μπορεί να απομακρυνθεί.
Γι’ αυτό ο γιατρός δεν κοιτάζει απαραίτητα μόνο τη συνολική χοληστερίνη.
Η LDL, η HDL, τα τριγλυκερίδια και οι υπόλοιποι παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου εξετάζονται μαζί ώστε να σχηματιστεί η συνολική εικόνα.
Το λάθος που κάνουν πολλοί: «Είμαι αδύνατος, άρα δεν έχω χοληστερίνη»
Αυτός είναι ένας από τους πιο συνηθισμένους μύθους.
Το αυξημένο σωματικό βάρος μπορεί να αποτελεί παράγοντα κινδύνου, όμως η υψηλή χοληστερίνη δεν αφορά αποκλειστικά ανθρώπους με παραπανίσια κιλά.
Ένας άνθρωπος με φυσιολογικό βάρος μπορεί επίσης να έχει υψηλή LDL.
Η διατροφή είναι μόνο ένα κομμάτι του παζλ.
Η ηλικία, η κληρονομικότητα, η σωματική δραστηριότητα, το κάπνισμα και ορισμένες παθήσεις μπορούν επίσης να επηρεάσουν τα επίπεδα χοληστερίνης.
Μπορεί να παίζει μεγάλο ρόλο η κληρονομικότητα
Υπάρχουν άνθρωποι που προσέχουν τη διατροφή τους και παρ’ όλα αυτά εμφανίζουν πολύ υψηλές τιμές.
Σε ορισμένες περιπτώσεις υπάρχει ισχυρή γενετική προδιάθεση.
Μία από αυτές τις καταστάσεις είναι η οικογενής υπερχοληστερολαιμία, μια κληρονομική διαταραχή που μπορεί να προκαλέσει πολύ υψηλά επίπεδα LDL από μικρή ηλικία.
Γι’ αυτό το οικογενειακό ιστορικό έχει ιδιαίτερη σημασία.
Αν γονείς ή στενοί συγγενείς είχαν πολύ υψηλή χοληστερίνη ή εμφάνισαν καρδιαγγειακή νόσο σε νεαρή ηλικία, είναι σημαντικό να το γνωρίζει ο γιατρός.
Υπάρχουν τελικά σημάδια στο σώμα;
Στη συνηθισμένη υψηλή χοληστερίνη, δεν πρέπει να περιμένουμε κάποιο συγκεκριμένο σύμπτωμα.
Σε ορισμένους ανθρώπους με πολύ υψηλές τιμές, ιδιαίτερα σε κληρονομικές μορφές, μπορεί να εμφανιστούν λιπώδεις εναποθέσεις σε συγκεκριμένα σημεία του σώματος.
Αυτές μπορεί να εμφανίζονται, για παράδειγμα, γύρω από τα μάτια ή σε τένοντες.
Όμως αυτό δεν αποτελεί τον κανόνα.
Το γεγονός ότι κάποιος δεν βλέπει κανένα τέτοιο σημάδι δεν σημαίνει ότι η χοληστερίνη του είναι φυσιολογική.
Ποιοι έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν υψηλή χοληστερίνη;
Υπάρχουν ορισμένοι παράγοντες που μπορούν να αυξήσουν την πιθανότητα.
Μεταξύ αυτών είναι:
- η διατροφή με μεγάλη ποσότητα κορεσμένων και trans λιπαρών,
- η περιορισμένη σωματική δραστηριότητα,
- το κάπνισμα,
- το αυξημένο σωματικό βάρος,
- η ηλικία,
- το οικογενειακό ιστορικό,
- ο διαβήτης και ορισμένες άλλες παθήσεις.
Ωστόσο, η παρουσία ή η απουσία αυτών των παραγόντων δεν μπορεί να μας πει ποια είναι πραγματικά η χοληστερίνη μας.
Για αυτό χρειάζεται εξέταση.
Η εξέταση που μπορεί να αποκαλύψει αυτό που δεν αισθανόμαστε
Η χοληστερίνη ελέγχεται με εξέταση αίματος, συνήθως μέσω ενός λιπιδαιμικού προφίλ.
Ανάλογα με την εξέταση, μπορεί να μετρηθούν:
- η ολική χοληστερίνη,
- η LDL χοληστερίνη,
- η HDL χοληστερίνη,
- τα τριγλυκερίδια.
Ο γιατρός αξιολογεί τα αποτελέσματα μαζί με την ηλικία, την αρτηριακή πίεση, το κάπνισμα, τον διαβήτη, το οικογενειακό ιστορικό και άλλους παράγοντες.
Γι’ αυτό ο ίδιος αριθμός LDL δεν σημαίνει απαραίτητα το ίδιο πράγμα για δύο διαφορετικούς ανθρώπους.
Μπορεί η διατροφή να βοηθήσει;
Η διατροφή αποτελεί σημαντικό μέρος της διαχείρισης της χοληστερίνης.
Η μείωση των κορεσμένων λιπαρών και η επιλογή τροφών πλούσιων σε φυτικές ίνες μπορεί να βοηθήσει στη βελτίωση του λιπιδαιμικού προφίλ.
Η τακτική σωματική δραστηριότητα, η διατήρηση ενός υγιούς βάρους και η αποφυγή του καπνίσματος έχουν επίσης σημαντικό ρόλο στην καρδιαγγειακή υγεία.
Σε αρκετούς ανθρώπους, όμως, οι αλλαγές στον τρόπο ζωής μπορεί να μην είναι αρκετές.
Ανάλογα με τις τιμές και τον συνολικό καρδιαγγειακό κίνδυνο, ο γιατρός μπορεί να κρίνει ότι χρειάζεται και φαρμακευτική αγωγή.
Μην περιμένεις να «νιώσεις» τη χοληστερίνη
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα.
Η υψηλή χοληστερίνη δεν είναι κάτι που μπορούμε συνήθως να καταλάβουμε από το πώς αισθανόμαστε.
Μπορεί να έχουμε ενέργεια, να μην πονάμε πουθενά και παρ’ όλα αυτά οι τιμές να είναι αυξημένες.
Γι’ αυτό και ο προληπτικός έλεγχος είναι σημαντικότερος από το να περιμένουμε την εμφάνιση κάποιου συμπτώματος.
Πότε πρέπει να κάνουμε έλεγχο;
Το πόσο συχνά χρειάζεται να ελέγχεται η χοληστερίνη εξαρτάται από την ηλικία, το ιστορικό και τους παράγοντες κινδύνου κάθε ανθρώπου.
Όσοι έχουν ήδη αυξημένες τιμές, καρδιαγγειακή νόσο, διαβήτη ή σημαντικό οικογενειακό ιστορικό μπορεί να χρειάζονται συχνότερη παρακολούθηση.
Ο γιατρός είναι εκείνος που μπορεί να καθορίσει το κατάλληλο πρόγραμμα εξετάσεων για κάθε περίπτωση.
Η χοληστερίνη μπορεί να είναι «σιωπηλή» για χρόνια
Ίσως γι’ αυτό η υψηλή χοληστερίνη χρειάζεται διαφορετική αντιμετώπιση από πολλά άλλα προβλήματα υγείας.
Δεν περιμένουμε το σώμα να μας προειδοποιήσει.
Την αναζητούμε προληπτικά.
Μια απλή εξέταση αίματος μπορεί να αποκαλύψει μια κατάσταση που διαφορετικά θα μπορούσε να παραμείνει απαρατήρητη για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Και όταν κάποιος γνωρίζει τις τιμές του, μπορεί μαζί με τον γιατρό του να αποφασίσει αν χρειάζονται αλλαγές στον τρόπο ζωής, παρακολούθηση ή θεραπεία.
Γιατί στην περίπτωση της χοληστερίνης, το γεγονός ότι «νιώθω μια χαρά» δεν μας λέει απαραίτητα τι συμβαίνει μέσα στις αρτηρίες.
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ιατρική συμβουλή, διάγνωση ή θεραπεία.
Πηγές: Centers for Disease Control and Prevention (CDC), American Heart Association, National Heart, Lung, and Blood Institute.
